10 lat Wydziału Pedagogicznego

Wydział Pedagogiczny jako najmłodszy w Uczelni powstał zaledwie 10 lat temu na podstawie decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 stycznia 1992 r. Jego macierzystą jednostką był Wydział Humanistyczny. Z wielu koncepcji (w tym np. projektu powstania Wydziału Pedagogiczno-Społecznego) Senat wybrał nazwę Wydział Pedagogiczny, co ze względu na profil naszej uczelni okazało się wyborem optymalnym.

Jubileusz Wydziału Pedagogicznego jest okazją do szerszych refleksji. Należy zatem przypomnieć, że prekursorem pedagogiki, a pośrednio Wydziału Pedagogicznego był wybitny teoretyk i praktyk w dziedzinie nauk pedagogiczno-psychologicznych Henryk Rowid (1877-1944), inicjator szkoły twórczej, zwolennik gruntownego pedagogicznego przygotowania nauczycieli oraz organizator państwowych kursów nauczycielskich w Krakowie. W rozwoju naszej pedagogiki ważną rolę odegrał Stefan Szuman (1889-1972), pierwszy rektor WSP w Krakowie w latach 1946-1948, wybitny psycholog, autor pionierskich badań nad ewolucją myślenia i psychologią wychowania w wieku szkolnym, a także prac na temat sztuki i wychowania estetycznego. Za prekursora naszego wydziału należy również uznać Zygmunta Karola Mysłakowskiego (1890-1971), rektora WSP w Krakowie w latach 1950-1956, który socjologiczne podejście do wychowania łączył z humanistycznym i był twórcą koncepcji prospektywizmu pedagogicznego. Jego zdaniem: "Szkoła musi ułatwiać wychowankowi nawiązanie z tradycją osobistego stosunku przez personalizację wartości, wyrabianie u młodzieży prospektywnej postawy psychicznej, zużytkowując pierwiastki tradycji w granicach ich żywotności i celowości". (Państwo a wychowanie, Warszawa 1935, s. 89).

Bliskie są nam również idee wybitnych pedagogów współczesnych. Godzi się podkreślić znaczący wpływ na rozwój krakowskiej pedagogiki prof. Stefana Wołoszyna, prof. Wincentego Okonia (doktora honoris causa WSP w Krakowie) oraz prof. Czesława Kupisiewicza, a także dostojnych gości naszego Jubileuszu: prof. Tadeusza Lewowickiego - przewodniczącego Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN i prof. Kazimierza Denka - promotora i rzetelnego recenzenta wielu naszych prac badawczych.

Przed nowo utworzonym Wydziałem Pedagogicznym AP w Krakowie otworzyły się zarówno szanse, jak i wyzwania o różnej skali trudności, którym musieli sprostać kolejni dziekani: prof. Irena Popiołek, która pełniła tę funkcję w latach 1992-1993, dr Jan Krukowski, kierujący Wydziałem w latach 1993-1996, oraz prof. Józef Kuźma, dziekan od 1 września 1996 r. do chwili obecnej, a także prodziekani i kierownicy jednostek naukowo-dydaktycznych oraz wszyscy nauczyciele akademiccy i personel administracyjno-techniczny.

W okresie 10 lat istnienia dokonał się stosunkowo szybki i dynamiczny rozwój Wydziału Pedagogicznego pod względem organizacyjnym, dydaktycznym, naukowym i kadrowym. Do naszych niewątpliwych osiągnięć należy zaliczyć udział w stworzeniu nowoczesnej bazy lokalowej i materialno-technicznej. Po przeniesieniu do budynku przy ul. Ingardena 4, o ogólnej powierzchni 5190 m², obiekt ten poddano gruntownej modernizacji, dzięki dotacjom resortu edukacji oraz środkom wypracowanym na studiach płatnych (zaocznych i podyplomowych). Oddano też do użytku wielofunkcyjną aulę o powierzchni 209 m², dla której zakupiono ze środków własnych wysokiej klasy fortepian.

W budynku przy ulicy Ingardena znalazły się 4 jednostki organizacyjne: Instytut Nauk o Wychowaniu, Katedra Pedagogiki Przedszkolnej i Szkolnej, Katedra Pedagogiki Specjalnej i Pracownia Technologii Nauczania. Korzystają one z wyposażonych w środki audiowizualne sal wykładowych, laboratoriów, sal konwersatoryjnych i seminaryjnych oraz biblioteki wydziałowej wyposażonej w komputery, podłączone przez internet do uczelnianej sieci bibliotecznej. Urządzono też pracownię zajęć muzyczno-ruchowych, stałą Galerię Prezentacji Artystycznej oraz Laboratorium edukacyjnych zastosowań mikrokomputerów.

W budynku głównym AP pozostały dwie jednostki - Katedra Psychologii i Katedra Historii Oświaty i Wychowania, które również posiadają pracownie wyposażone w nowoczesne środki audiowizualne.

Niewystarczające do realizacji funkcji artystyczno-dydaktycznych warunki lokalowe posiada nadal Instytut Sztuki, zlokalizowany w dwóch starych budynkach przy ul. Mazowieckiej 43, wymagających gruntownej modernizacji.

Pozytywne zmiany zaszły również w procesie dydaktycznym, który jest traktowany jako zadanie nadrzędne. Na kierunku pedagogika zmieniono nazwy specjalności: pedagogika opiekuńczo-wychowawcza na pedagogika społeczno-opiekuńcza z trzema nowymi specjalizacjami, co wiązało się również z głębszymi zmianami programowymi. W ostatnim okresie zobligowani względami ustawowymi i nowymi propozycjami merytorycznymi zmieniliśmy specjalność pedagogika specjalna na pedagogikę rewalidacyjną, wprowadziliśmy pedagogikę wczesnoszkolną z technologią informacyjną i przedszkolną z terapią pedagogiczną, a także przekształciliśmy wychowanie plastyczne na edukację artystyczną.

W roku 2000/2001 rozpoczęto wdrażanie Europejskiego Systemu Transferu Punktów Kredytowych (ECTS) oraz wewnętrznej oceny nauczycieli akademickich.

Prowadzimy obecnie około 20 różnych kierunków studiów podyplomowych, w tym pierwsze w kraju Studium Podyplomowe z Edukacji Prorodzinnej (od roku akademickiego 1994/1995) oraz Edukacji Emocjonalnej (od roku akademickiego 1999/2000).

Wydział Pedagogiczny może poszczycić się również znaczącymi osiągnięciami na polu badań i rozwoju kadry naukowej. W instytutach i katedrach Wydziału prowadzone są fundamentalne badania teoretyczne obejmujące wybrane zagadnienia z dziedziny filozofii współczesnej edukacji, pogranicza filozofii i psychologii, historii oświaty i wychowania, historii sztuki, socjologii edukacji, teorii szkoły i pedeutologii, dialogu edukacyjnego, psychologii rozwojowej i poznawczej.

Drugi krąg zagadnień badawczych stanowią prace rozwojowe z pogranicza teorii i praktyki, związane z przemianami cywilizacyjnymi i reformą edukacji, rozwojem kadry naukowej, dydaktyki i metodyk przedmiotowych, edukacji informatycznej, kształcenia kadry do placówek opiekuńczych, rewalidacyjnych i socjalnych, a także edukacji plastycznej i muzycznej.

Trzeci zakres badań obejmuje problemy i tematy o istotnym znaczeniu praktycznym. Niejednokrotnie są one inspiracją i początkiem bardziej ambitnych i poważnych badań rozwojowych i podstawowych, a w innych przypadkach realizowane są na bezpośrednie zamówienie i potrzeby praktyki. Dotyczą one np. problemów dzieci specjalnej troski, autystycznych, opóźnionych w rozwoju, niesłyszących, niedowidzących, przejawiających zaburzenia w zachowaniu, różne formy nieprzystosowania i patologii społecznych. Równoczesne prowadzenie badań podstawowych, rozwojowych i aplikacyjnych stwarza dogodne warunki do twórczych poszukiwań i wymiany różnych, czasem kontrowersyjnych poglądów, a także dialogu naukowego na konferencjach, konwersatoriach, seminariach magisterskich i doktorskich. Sprzyja to kształtowaniu się nowatorskich szkół i zespołów naukowych.

W takim właśnie klimacie dokonywał się i dokonuje stopniowy a zarazem dynamiczny rozwój kadry naukowej. W czasie, który upłynął od uzyskania uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki (1993 r.), 44 osoby obroniły rozprawy doktorskie. Aktualnie na Wydziale Pedagogicznym pracuje 25 profesorów, doktorów habilitowanych oraz adiunktów II stopnia w zakresie nauk humanistycznych i nauk o sztuce.

Wyniki badań podstawowych, rozwojowych i stosowanych prowadzonych na Wydziale Pedagogicznym były prezentowane na wielu prestiżowych konferencjach i sympozjach w kraju i za granicą. Tylko w ostatnich 5 latach pracownicy naukowi zatrudnieni w instytutach i katedrach Wydziału opublikowali 78 monografii autorskich, 32 monografie zbiorowe pod redakcją naukową naszej kadry oraz kilkaset artykułów w czasopismach i innych publikacjach krajowych i zagranicznych.

W drugim dziesięcioleciu przed Wydziałem Pedagogicznym staną nowe wyzwania i zadania, do których można zaliczyć: przyznanie Radzie Wydziału Pedagogicznego uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki oraz zapewnienie Instytutowi Sztuki odpowiednich warunków lokalowych i materialno-technicznych do realizacji stawianych przed nim nowych zadań, co poprzez dalszy dynamiczny rozwój winno doprowadzić do wyodrębnienia tej jednostki, a być może powołania nowego wydziału.

Prof. Józef Kuźma
Dziekan Wydziału Pedagogicznego

Instytut Nauk o Wychowaniu

Instytut Nauk o Wychowaniu nie ma zbyt długiej historii, gdyż utworzony został we wrześniu 2000 r. Jednak biorąc pod uwagę fakt, że powstał z przekształcenia wcześniej istniejącej Katedry Pedagogiki, gdzie kadra jest od lat ustabilizowana, nie może być traktowany jako jednostka "na dorobku". Przeciwnie, utworzenie Instytutu miało na celu utrwalenie stanu zaawansowanego już rozwoju naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego placówki, a także stworzenie możliwości dalszych, niezbędnych zmian jakościowych.

Instytut tworzą: Katedra Dydaktyki, Katedra Pedagogiki Społecznej i Opiekuńczej, Katedra Teorii Wychowania i Socjologii Edukacji oraz Katedra Edukacji Obronnej. W roku akademickim 2001/2002 w Instytucie Nauk o Wychowaniu etatowo zatrudnionych jest 55 nauczycieli akademickich oraz 3 pracowników administracyjno-technicznych. Wśród nauczycieli akademickich znajduje się 6 profesorów (3 tytularnych), 1 docent, 32 doktorów i 16 magistrów. Pod ich kierunkiem kształci się około 1050 studentów, z czego 580 na studiach dziennych. Instytut prowadzi studia z pedagogiki społeczno-opiekuńczej (w końcowych latach studiów występuje jeszcze poprzednia nazwa: pedagogika opiekuńczo-wychowawcza) oraz pedagogiki z wychowaniem obronnym (II rok studiów realizuje nowy program, w którym wprowadzono specjalizację wychowanie fizyczne). Pierwsza z wymienionych prowadzona jest również w grupach studentów studiujących zaocznie, którzy odbywają zajęcia w punktach konsultacyjnych w Nowym Sączu i Tarnowie.

Nasi kandydaci mają możliwość podjęcia studiów licencjackich, magisterskich i podyplomowych. Na studiach dziennych realizowane są: jednolite pięcioletnie studia magisterskie z pedagogiki społeczno-opiekuńczej; pięcioletnie studia magisterskie z pedagogiki społeczno-opiekuńczej z możliwością ukończenia nauki po trzech latach z tytułem licencjata; trzyletnie studia licencjackie z pedagogiki społeczno-opiekuńczej; dwuletnie uzupełniające studia z pedagogiki dla osób posiadających tytuł licencjata; pięcioletnie studia magisterskie z pedagogiki z wychowaniem obronnym; pięcioletnie studia magisterskie z wychowaniem obronnym i wychowaniem fizycznym.

Instytut prowadzi też studia zaoczne: pięcioletnie studia magisterskie z pedagogiki społeczno-opiekuńczej z możliwością ukończenia nauki po trzech latach z tytułem licencjata; trzyletnie studia licencjackie z pedagogiki społeczno-opiekuńczej; trzyletnie studia licencjackie z pedagogiki z wychowaniem obronnym; dwuletnie studia uzupełniające studia magisterskie z pedagogiki z wychowaniem obronnym. Plany wymienionych studiów były w ostatnich latach systematycznie modernizowane, aby sprostać najnowszym tendencjom w rozwoju pedagogiki i nauk pokrewnych oraz potrzebom rynku pracy.

Wszystkie programy studiów dziennych od roku akademickiego 2001/2002 uwzględniają wprowadzony system punktów transferowych ECTS. Zwiększono elastyczność kształcenia, co wyraża się zarówno w możliwości podejmowania przez osoby studiujące decyzji, czy będą kończyć studia magisterskie, czy licencjackie, jak też w wyborze specjalizacji. Na studiach magisterskich z pedagogiki społeczno-opiekuńczej na końcowych latach studiów można wybrać specjalizacje: praca socjalna, poradnictwo i terapia pedagogiczna, wychowanie prorodzinne.

Proponowane specjalności i specjalizacje cieszą się dużym zainteresowaniem kandydatów na studia. Mamy również wielu zainteresowanych studiami podyplomowymi, którym oferujemy: pedagogikę (dla nauczycieli nie mających kwalifikacji pedagogicznych), pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą, a także studia z zakresu: praca socjalno-opiekuńcza, edukacja dla bezpieczeństwa, bezpieczeństwo narodowe, kompetencje aksjologiczno-wychowawcze nauczyciela współczesnej szkoły.

Realizacja tak szerokiego i zmieniającego się zależnie od zapotrzebowania programu zajęć dydaktycznych wymaga dużego wysiłku nauczycieli akademickich i pracowników administracyjno-technicznych. Kierownictwo Instytutu konsekwentnie dąży do doskonalenia warunków pracy naukowej i dydaktycznej. Wykorzystując środki uzyskane z zaocznego kształcenia studentów przebudowano w roku 2001 pomieszczenia na IV piętrze budynku przy ul. Ingardena 4, zamieniając pokoje pracownicze na sale dydaktyczne, z jednoczesną adaptacją poddasza, gdzie wygospodarowano pokoje dla pracowników. Obecnie Instytut dysponuje dobrze wyposażonymi 11 salami dydaktycznymi, w tym 4 pracowniami. Wszyscy pracownicy mają bezpośredni dostęp do komputerów i internetu. W pracowniach dydaktycznych gromadzona jest najnowsza literatura niezbędna do prowadzenia zajęć ćwiczeniowych i warsztatowych. W najbliższych planach mamy tworzenie sali komputerowej, która umożliwi studentom przetwarzanie wyników badań oraz dostęp do internetu.

Postęp w pracy dydaktycznej, wychowawczej i organizacyjnej nie byłby możliwy bez systematycznego podnoszenia kwalifikacji naukowych pracowników Instytutu. W latach 2000-2001 aż 5 osób uzyskało stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki. Ponadto w ostatnim roku została wydrukowana rozprawa habilitacyjna jednego z pracowników Instytutu. W latach 1998-2002 nauczyciele akademiccy zatrudnieni w Instytucie Nauk o Wychowaniu opublikowali 39 książek (monografie, opracowania zbiorowe, skrypty, roczniki itp.) oraz około 300 artykułów.

Do szczególnie znaczących najnowszych publikacji można zaliczyć prace:
Marii Chymuk, Danuty Topy (red.), Edukacja prorodzinna, 2000; Anny Panek, Zofii Szaroty (red.), Zrozumieć starość, 2000; Józefa Kuźmy, Nauczyciele przyszłej szkoły, 2000; Romy Kwiecińskiej, Rozum czy serce. Postawy wobec zawodu nauczycielskiego studentów uczelni pedagogicznej, 2000; Antoniego Rumińskiego (red.), Wpływ uczelni na rozwój studentów, 2000; Hanny Stępniewskiej-Gębik, Z inspiracji Lacanowskich, 2000; Mirosława J. Szymańskiego, Młodzież wobec wartości, 2000; Mirosława J. Szymańskiego, Studia i szkice z socjologii edukacji, 2000; Romy Kwiecińskiej, Mirosława J. Szymańskiego (red.), Młodzież a dorośli. Napięcia między socjalizacją a wychowaniem, 2001; Mirosława J. Szymańskiego, Kryzys i zmiana. Studia nad przemianami edukacyjnymi w Polsce w latach dziewięćdziesiątych, 2001; Mariana Śnieżyńskiego, Dialog edukacyjny, 2001; Mariana Śnieżyńskiego (red.), Struktury pedagogiczne w katechezie, 2001; Maryli Sowisło, O warsztacie pracy nauczyciela-wychowawcy, 2001.

Każdego roku Instytut Nauk o Wychowaniu organizuje kilka konferencji naukowych. Coraz częściej są to konferencje i seminaria międzynarodowe. W roku 2001 odbyły się trzy takie seminaria: polsko-norweskie na temat System kształcenia zawodowego nauczycieli, polsko-belgijskie: Opieka socjalna oraz polsko-niemieckie: Między ekonomią a sztuką w pracy socjalnej. Instytut Nauk o Wychowaniu jest członkiem stowarzyszenia międzynarodowego FESET, które zajmuje się problemami kształcenia i doskonalenia pracowników socjalnych. W 2001 r. przedstawicielka Instytutu - mgr Anna Zielińska - została wybrana do zarządu tego stowarzyszenia. Instytut współpracuje z uczelniami w Belgii (Louven), Francji (Tours), Hiszpanii (Barcelona), Niemczech (Kolonia), Portugalii (Lizbona) i Rosji (Sankt Petersburg). Współpraca ta obejmuje kształcenie studentów, udział w konferencjach naukowych i wspólne badania.

Katedra Pedagogiki Specjalnej

W roku 2002 Katedra Pedagogiki Specjalnej wchodzi w 28 rok istnienia. Jej rozwój organizacyjny i naukowy można podzielić na trzy okresy. Pierwszy, w którym funkcjonował utworzony w 1974 r. Zakład Pedagogiki Specjalnej. Drugi okres, to utworzenie w 1982 r. Katedry Pedagogiki Specjalnej. Kolejny, trzeci wiąże się z podziałem w 1999 r. Katedry na zakłady (początkowo na cztery, po roku na trzy) i uruchomieniem jednej pracowni. Obecnie strukturę organizacyjną Katedry tworzą:

Początkowo KPS wchodziła w skład Wydziału Humanistycznego, a od 1992 r. znajduje się w strukturze Wydziału Pedagogicznego. Organizatorem i pierwszym kierownikiem Zakładu, następnie Katedry była doc. Janina Baran (zm. 27 listopada 1986 r.); funkcje kierownicze w kolejnych latach sprawowali: prof. Bożena Grochmal-Bach (1987-1994), dr Jan Pilecki (1994-1997), prof. A. Rakowska (od 1997 r.). W roku akademickim 2001/2002 w Katedrze zatrudnionych jest na pierwszym etacie 4 profesorów, 14 adiunktów, 9 asystentów, 1 pracownik inżynieryjno-techniczny, 1 pracownik administracyjny.

Studia z pedagogiki specjalnej, realizowane w systemie stacjonarnym i zaocznym jako pięcioletnie studia magisterskie, z możliwością ukończenia po trzech latach z dyplomem licencjata, prowadzone są w trzech specjalnościach: edukacja upośledzonych umysłowo, edukacja niesłyszących i słabosłyszących oraz edukacja przewlekle chorych i z dysfunkcją narządu ruchu.

W systemie studiów dziennych i zaocznych prowadzone są też dwuletnie studia magisterskie dla osób posiadających licencjat z pedagogiki specjalnej (z możliwością zmiany specjalizacji).

Istnieją ponadto studia podyplomowe trzysemestralne z pedagogiki specjalnej oraz dwusemestralne z edukacji integracyjnej. Pracownicy Katedry sprawują opiekę naukowo-dydaktyczną nad procesem kształcenia w dwóch Kolegiach Nauczycielskich (w Gliwicach i Bielsku-Białej).

W latach 90. zwiększyła się - prawie dwukrotnie - liczba studentów, zwłaszcza na odpłatnych studiach zawodowych. Liczba słuchaczy na poszczególnych typach studiów z pedagogiki specjalnej wynosiła w ostatnim dziesięcioleciu przeciętnie w skali roku - ok. 300 na studiach stacjonarnych, ok. 500 - na studiach zaocznych i ok. 90 - na studiach podyplomowych.

Prowadzone w KPS prace naukowo-badawcze finansowane są ze środków na badania własne oraz statutowe. Szczególną uwagę poświęcono problematyce związanej z modernizacją procesu dydaktycznego, zwłaszcza w szkołach specjalnych dla dzieci upośledzonych umysłowo i dla dzieci niesłyszących; badano także czynniki determinujące sytuację społeczną dzieci z ujemnym bilansem zdrowia. Od kilku lat podejmowane są badania dotyczące problemów osób dorosłych z głębokim upośledzeniem umysłowym.

W minionym dziesięcioleciu rozwój naukowy kadry potwierdzony został uzyskaniem stopnia doktora habilitowanego przez dwie osoby oraz stopnia doktora przez 10 osób.

Ważne miejsce w działalności naukowej Katedry zajmują konferencje poświęcone problemom niepełnosprawności, wśród których warto wymienić: Stan badań nad kształceniem specjalnym - teraźniejszość i perspektywy, której współorganizatorką była M.A. Winzer z Kanady (Kraków 1995), Edukacja zdrowotna dzieci i młodzieży, z udziałem prof. med. R. Kurzawy (Rabka 1998) oraz międzynarodowe spotkanie Pedagogika specjalna - idea, treści, rzeczywistość (Kraków 1999).

Dorobek naukowy pracowników, w ostatnich dziesięciu latach, zaowocował opublikowaniem 426 prac naukowych oraz czynnym udziałem w 162 konferencjach krajowych i zagranicznych. W działalności naukowej pracowników KPS widoczne są też związki i współpraca ze środowiskiem naukowym w kraju, o czym świadczy m.in. publikowanie prac zbiorowych, opiniowanie rozpraw habilitacyjnych i doktorskich, recenzowanie prac monograficznych, metodycznych oraz podręczników przeznaczonych dla uczniów szkół specjalnych.

Od wielu lat pracownicy uczestniczą w rozwijaniu różnych form współpracy z ośrodkami akademickimi za granicą, m.in. w Kanadzie, Francji, Niemczech, na Litwie, w Czechach i na Słowacji.

Utrzymywane są też żywe kontakty ze środowiskiem oświatowym; współpraca polega na wygłaszaniu odczytów i referatów na konferencjach metodycznych, prowadzeniu zajęć na kursach doskonalenia zawodowego, zasiadaniu w komisjach przyznających stopnie specjalizacji zawodowej oraz udziale w pracach zespołów modernizujących programy szkolne.

Mamy i zapewne będziemy mieć wiele problemów z ciągłą modernizacją procesu edukacyjnego naszych studentów, w przygotowaniu ich do pełnienia wielorakich funkcji związanych ze zmianami, które narzuca przeprowadzana reforma szkolnictwa.

Prospektywne myślenie o kształceniu studentów pedagogiki specjalnej wymaga zespołowego, interdyscyplinarnego i międzyuczelnianego, wysiłku do podejmowania nowych badań i działań dla dobra osób niepełnosprawnych. W tym otwarciu na przyszłość aktywnie uczestniczą pracownicy naszej Katedry.

Katedra Pedagogiki Przedszkolnej i Szkolnej

W rozwoju organizacyjnym i naukowym Katedry można wyróżnić trzy okresy: pierwszy - powołanie do życia w 1982 roku Katedry Nauczania Początkowego i Wychowania Przedszkolnego, w strukturze której były 3 zakłady; drugi - zmiana nazwy Katedry (z inicjatywy jej kierownika prof. Tadeusza Wilocha) na Katedrę Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej (2 zakłady i 3 pracownie); trzeci - ze względu na szerszy profil studiów w Katedrze Pedagogiki Przedszkolnej i Szkolnej (rok 2000).

Obecnie w Katedrze zatrudnionych jest 45 pracowników naukowo-dydaktycznych (w tym 6 samodzielnych oraz 32 adiunktów). Jednostka składa się z 4 zakładów: Pedagogiki Przedszkolnej, Edukacji Zintegrowanej, Początkowego Nauczania Języka Polskiego, Początkowego Nauczania Muzyki i Plastyki oraz 3 pracowni: Wczesnoszkolnej Nauki o Środowisku, Początkowego Nauczania Matematyki oraz Pracowni Form Artystycznych.

Problematyka badawcza Katedry koncentruje się wokół teoretycznych i praktycznych problemów: pedeutologicznych, związanych z kształceniem nauczycieli do przedszkoli i klas I-III szkoły podstawowej; zagadnień związanych ze zmianą filozofii edukacji; stymulowania rozwoju dziecka; modeli metodycznych wychowania przedszkolnego i edukacji zintegrowanej.

Katedra stale modyfikuje swój program badawczy, przystosowując go do zmieniających się potrzeb edukacyjnych. Efektem systematycznie prowadzonych badań są publikowane książki, prace zbiorowe i liczne artykuły. Celem tych badań jest nie tylko interpretacja wybranych zjawisk pedagogicznych, lecz także aplikacja - ponieważ wykorzystywane są w procesie kształcenia nauczycieli i pedagogów oraz w praktyce szkolnej. Znaczący dorobek w tym zakresie dotyczy ostatnich 3 lat. Przykładem może być nowatorska koncepcja nauki ortografii autorstwa Marii Guśpiel zaprezentowana w książkach: Potrafię sam pisać. Kolorowe wyrazy (1998); Potrafię sam pisać. Wyrazy niebieskie i nie tylko (1999); Potrafię sam pisać. Wyrazy zielone i nie tylko (2000); Potrafię sam pisać. Głoski z bajki (2001). Program ten został wdrożony w kilkudziesięciu szkołach i zyskał bardzo wysokie oceny nauczycieli. Z kolei monografia Bożeny Muchackiej, Stymulowanie aktywności poznawczej dzieci w wieku przedszkolnym (2000) dostarczyła nowej wiedzy w odniesieniu do stymulowania aktywności poznawczej dzieci, jej rezultatów i formy reprezentacji poznawczej oraz możliwości modyfikowania tej reprezentacji przez oddziaływania edukacyjne.

Oryginalnym i wartościowym badaniem było zweryfikowanie rozwiązań metodycznych z przeszłości we współczesnym systemie wychowania przedszkolnego. W badaniach empirycznych przedstawionych w monografii Teoria i praktyka przygotowania dzieci do szkoły w warunkach rozwoju polskiego przedszkola (druga połowa XIX wieku - 1918 rok) (2000) Irena Adamek zanalizowała wartość wybranych metod i programów oraz wyników badań polskich pedagogów na przełomie wieków.

Badania matematyczne obejmują nauczanie logiki matematycznej w szkole, możliwości matematycznych dzieci upośledzonych w stopniu lekkim, czynnościowego oraz realistycznego nauczania matematyki na różnych szczeblach. Wyniki tych badań zaprezentowane zostały w publikacjach zwartych, a także podczas polskich i międzynarodowych konferencji (ICME-8 w Sewilli, CIEAEM w Szczyrku i Chicago, Pradze, Halle, Bernie i wielu innych).

W badaniach z zakresu edukacji ogólnotechnicznej Krzysztof Kraszewski przygotował monografię Podstawy edukacji ogólnotechnicznej uczniów w młodszym wieku szkolnym (2001). Irmina Zioło w książce Podstawy geografii w zintegrowanej edukacji wczesnoszkolnej (1999) zajęła się problemem kształcenia kompetencji nauczyciela w świetle potrzeb reformy. Nowe treści pedagogiki ekologicznej, modele dydaktyczne służące kształceniu postaw proekologicznych uczniów znalazły się w pracy Ingrid Paśko Kształtowanie postaw proekologicznych uczniów klas I-III (2001). Poezją religijną, ze względu na jej wartości w socjalizacji i wychowaniu człowieka, zajmuje się Zbigniew Baran W kręgu poezji religijnej (2001).

Wśród osiągnięć dydaktycznych należy wymienić opracowanie koncepcji kształcenia nauczycieli w zakresie kompetencji niezbędnych do realizacji nowych założeń edukacyjnych. Nauczycieli przygotowywano w trakcie dwusemestralnych studiów podyplomowych, finansowanych z środków MEN. Trzykrotne ich przyznanie może świadczyć o trafności opracowanej koncepcji przygotowania nauczycieli do realizacji założeń reformy edukacji.

Jedną ze sfer działalności Katedry jest wychowanie przez sztukę. Edukacja artystyczna jest jednym z priorytetowych zadań badawczych muzyków i plastyków. Podjęto badania zespołowe (Jerzy Dyląg, Maria Guśpiel, Robert Małoszowski) nad opracowaniem programu edukacji przez sztukę. Wyniki badawcze referowano na kilku konferencjach krajowych oraz opublikowano w pracy zbiorowej Nauczyciel i uczeń w edukacji zintegrowanej (2001). Jej autorzy przekonali o możliwości łączenia kodów: literackiego, muzycznego i plastycznego, przybliżających zintegrowaną wizję świata i przygotowujących do krytycznego odbioru wytworów sztuki operujących synkretycznym obrazem rzeczywistości.

Istotnym komponentem aktywności naukowej pracowników są studia i badania w zakresie wybranych problemów dydaktycznych, w głównej mierze poświęcone rozumieniu transformacji nowej teleologii kształcenia na praktyczne rozwiązania. Ich wyniki prezentowane są w publikacjach ukazujących się cyklicznie Nauczyciel i uczeń w edukacji zintegrowanej (cz. 1 2001; cz. 2 w druku; następne części w przygotowaniu)

Dorobek publikacyjny Katedry jest znaczący: w latach 1998-2002 opublikowano 9 monografii, 8 opracowań redakcyjnych, około 200 artykułów (w tym 25 w czasopismach zagranicznych). Widoczny jest również czynny udział pracowników w konferencjach, wystawach (50 wystaw indywidualnych, w tym 3 zagraniczne). Katedra była organizatorem 4 międzynarodowych konferencji, w tym dwóch cyklicznych na temat Zabawy oraz 3 seminariów naukowych.

Pracownicy oraz studenci Katedry aktywnie współpracują z krakowskimi placówkami edukacyjnymi. Ponadto utrzymują stały kontakt z uczelniami zagranicznymi, m.in. Uniwersytetem Pedagogicznym im. Dragomanowa w Kijowie, Uniwersytetem w Erfurcie, Uniwersytetem w Preovie oraz Wyższą Szkołą Nauczycielską w Rijece.

Na specjalną uwagę zasługuje udział jednostki w realizacji Projektu ERAZMUS Spiel und Spielzeug in Lehrerausbildung, którego koordynatorem jest Uniwersytet w Erfurcie, zaś partnerami cztery uniwersytety ze Słowacji, Czech, Węgier i Polski. W realizacji projektu, który został zatwierdzony do realizacji przez Unię Europejską, biorą udział pracownicy zajmujący się pedagogiką zabawy.

Katedra organizuje studia z zakresu pedagogiki ze specjalnościami: pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna; pedagogika wczesnoszkolna z technologia informatyczna; pedagogika przedszkolna z terapią pedagogiczną.

Absolwenci dysponują rzetelnym teoretycznym i praktycznym przygotowaniem do zawodu. Uzyskiwane kwalifikacje pozwalają im podjąć pracę w placówkach przedszkolnych i w szkole podstawowej na I i II etapie.

Katedra Historii Oświaty i Wychowania

Katedra funkcjonuje w strukturach Wydziału Pedagogicznego. Obecnie jest w niej zatrudnionych sześciu pracowników; dwóch profesorów zwyczajnych oraz czterech adiunktów ze stopniem doktora. W ostatnim okresie nastąpił wyraźny rozwój naukowy Katedry. W 2000 r. tytuł doktora uzyskał Ryszard Ślęczka na podstawie rozprawy Szkolnictwo zawodowe Krakowa w l. 1945-61, której promotorem był prof. Zygmunt Ruta, natomiast w 2001 r. ukazała się książka Jana Krukowskiego Szkolnictwo parafialne Krakowa w XVII w., na podstawie której został wszczęty przewód habilitacyjny jej autora.

Pracownicy Katedry Historii Oświaty i Wychowania prowadzą systematyczne badania naukowe, których efekty są znane i doceniane w środowisku historyków i pedagogów zarówno w kraju jak i w Europie, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Wynika to z liczby ogłaszanych drukiem publikacji, jak również z wszechstronności podejmowanych tematów badawczych. Niektóre z nich realizowane są we współpracy z zagranicznymi ośrodkami naukowymi. Zainteresowania badawcze naszych pracowników obejmują dzieje oświaty, nauki i myśli pedagogicznej od XV do XX w. W ostatnim czasie w Katedrze poświęcano wiele uwagi współczesnym zagadnieniom oświatowym, dotyczącym przemian w polskim szkolnictwie w kontekście przemian w edukacji europejskiej i światowej, co zaowocowało publikacjami w języku polskim i angielskim. Poza opracowaniami syntetycznymi, pracownicy Katedry podejmują także badania regionalne. Dotyczą one dziejów szkolnictwa w poszczególnych miastach, jak również historii poszczególnych szkół.

Ważne miejsce w badaniach Katedry zajmuje biografistyka. W tej dziedzinie utrzymywana jest ścisła współpraca z Pracownią Biografistyki Instytutu Historii AP. Zaowocowała ona kilkoma udanymi opracowaniami, takimi jak: Szkolny słownik biograficzny (1999), trzema tomami biografistyki do Wielkiej Historii Polski, oraz przygotowywanym do druku Wielkim słowniku słynnych i zasłużonych Polaków. Należy w tym miejscu wspomnieć o wielkim przedsięwzięciu, w które zaangażowane było środowisko naukowe Krakowa, o Encyklopedii Krakowa (2000). Pracownicy Katedry opracowali tu znaczną część haseł dotyczących nauki, oświaty i szkolnictwa oraz hasła biograficzne, zaś dr J. Krukowski jako jedyny z naszej uczelni redagował działy: nauka, oświata, szkolnictwo i wojskowość.

Wąska specjalizacja historyczno-oświatowa nie stoi na przeszkodzie w podejmowaniu tematów czysto historycznych. Jednym z ważniejszych przedsięwzięć w tej dziedzinie był udział pracowników Katedry w opracowaniu piętnastotomowej Wielkiej historii Polski (wyd. Pinex).

Na szczególne podkreślenie zasługuje współpraca naukowa jednostki z ośrodkami zagranicznymi, głównie w USA i Kanadzie. Przejawia się ona z jednej strony w wymianie kadry naukowej, a z drugiej w realizacji wspólnych badań naukowych. Profesor Czesław Majorek od kilku lat zapraszany jest systematycznie z cyklem wykładów jako visiting profesor przez Uniwersytet w Lethebridge w Kanadzie. W ramach wymiany w 1999 r. w Katedrze gościł prof. W. Urbam z Uniwersytetu Georgia, który prowadził z naszymi studentami modelowe zajęcia konwersatoryjne. W realizacji wspólnych zadań badawczych z partnerami zagranicznymi uczestniczy prof. Cz. Majorek. Efektem tej współpracy są rozprawy i publikacje książkowe o znaczeniu międzynarodowym. Tylko w 2000 r. ukazały się w języku angielskim trzy bardzo ważne dla historyków edukacji książki, powstałe w kooperacji z Uniwersytetem w Lethebridge, Uniwersytetem Południowej Florydy w Tampa i Rosyjską Akademią Nauk (Education in a Global Society. A Comparative Perspectives, ed. Allyn & Bacon Boston; Educational Reform in National and International Perspectives: Past, Present and Future, wyd. PAN Kraków; International Handbook on History of Education, Moscow 2000).

Pracownicy Katedry są członkami prestiżowych międzynarodowych organizacji historyków edukacji, dydaktyków historii i pedagogiki porównawczej: International Standing Conference for the History of Education, International Society of History Didactics i Comparative Education Society in Europe. Udział w międzynarodowym życiu naukowym wyraża się także aktywnym uczestnictwem w międzynarodowych konferencjach.

Profesorowie współpracują ze środowiskami pedagogicznymi i historycznymi uniwersytetów i wyższych szkół pedagogicznych w Polsce. Są zapraszani jako promotorzy lub recenzenci w przewodach doktorskich i habilitacyjnych, opiniują prace naukowe na zlecenie KBN, awanse naukowe na zlecenie Rady Głównej i MENiS. Aktywnie działają także w krakowskim oddziale PAN. Obecność Katedry w polskim życiu naukowym zaznaczyła się w ostatnim czasie także przy powołaniu do życia Towarzystwa Historyków Edukacji. Należy tu wspomnieć, że Katedra jest organizatorem ogólnopolskiego konkursu na prace magisterskie i dyplomowe z historii edukacji, prowadzi także cieszące się popularnością Studium Podyplomowe: Organizacja i Zarządzanie Oświatą, a w tym roku uruchomione zostaną także studia podyplomowe w zakresie Edukacji Europejskiej.

Pracownia Technologii Nauczania

Pracownia Technologii Nauczania powstała w czerwcu 1991 roku z przekształcenia istniejącego wcześniej Centralnego Ośrodka Technologii Nauczania. COTN był jednostką międzywydziałową, nowo utworzona Pracownia stała się częścią Wydziału Pedagogicznego. Od początku swego istnienia PTN mieściła się w gmachu głównym AP, 1 października 2001 roku została przeniesiona do budynku przy ul. Ingardena 4.

PTN użytkuje obecnie 3 sale dydaktyczne oraz jedno pomieszczenie dla pracownika naukowo-technicznego, jedno dla nauczycieli akademickich i sekretariat. Sale dydaktyczne wykorzystywane są jako laboratorium edukacyjnych zastosowań mikrokomputerów, studio telewizyjne i sala do ćwiczeń audiowizualnych politematycznych. Nowoczesne i ładnie urządzone laboratorium edukacyjnych zastosowań mikrokomputerów wyposażone jest w 9 stanowisk studenckich i jedno stanowisko nauczycielskie. Wszystkie komputery podłączone są do internetu. Zajęcia dydaktyczne realizowane są przy bogatym wykorzystaniu własnych prezentacji multimedialnych.

Pracownia Technologii Nauczania zatrudnia obecnie na pełnym etacie 7 osób, w tym 6 nauczycieli akademickich i 1 pracownika naukowo-technicznego. Wszyscy nauczyciele akademiccy posiadają stopień doktora.

PTN prowadzi działalność naukową, dydaktyczną i organizacyjną. W działalności naukowej zajmujemy się szeroko pojętą technologią kształcenia i edukacją medialną. Technologia kształcenia jest interdyscyplinarną nauką o skutecznej edukacji. Pełni ona funkcję pasa transmisyjnego pomiędzy światem nowoczesnej techniki i technologii a pedagogiką, będąc jednocześnie katalizatorem przemian w obrębie nieco skostniałej dydaktyki ogólnej. Z kolei edukacja medialna ma na celu przygotowanie współczesnego człowieka do życia w środowisku medialnym, a w szczególności do świadomego, krytycznego i racjonalnego odbioru rozmaitych przekazów medialnych oraz do posługiwania się różnorodnymi mediami - począwszy od czasopism i książek, poprzez radio, telewizję, aż do komputerów, internetu i multimediów - jako narzędziami pracy intelektualnej. Edukacja medialna odgrywa też ogromną rolę w przygotowywaniu uczniów do życia w tworzącym się społeczeństwie informacyjnym, zwanym także społeczeństwem globalnej informacji czy - według Amerykanów - społeczeństwem sieciowym, w którym uczenie się i komunikowanie stanie się stylem życia. Obecne media zmieniają swój charakter, stając się w coraz większym stopniu interaktywnymi. Oznacza to konieczność zmiany postawy odbiorcy, który z biernego widza staje się aktywnym uczestnikiem dialogu medialnego, a często nawet kreatorem dostępnych za pośrednictwem danego medium treści.

Nabierająca coraz większego znaczenia w społeczeństwie informacyjnym praca w sektorze szeroko rozumianych usług wymaga bezpośrednich lub pośrednich kontaktów oraz współpracy z innymi osobami. Implikuje to konieczność rozwijania umiejętności komunikacji interpersonalnej. Umiejętności takie są także niezbędne każdemu nauczycielowi. Ich kształcenie to ważny nurt prowadzonej w Pracowni Technologii Nauczania działalności.

Podstawową stosowaną tu techniką jest powszechnie wykorzystywane w edukacji nauczycieli w USA i Europie Zachodniej mikronauczanie. Pracownicy naukowo-dydaktyczni PTN są autorami licznych publikacji, poświęconych przede wszystkim edukacyjnemu zastosowaniu mikrokomputerów, opublikowanych w materiałach konferencyjnych i czasopismach krajowych. Wieloletnie tradycje ma również wspomniana tematyka wykorzystywania technik wideo do kształtowania umiejętności komunikacji interpersonalnej. W tych też obszarach tematycznych prowadzone są w PTN badania naukowe, wzbogacone ostatnio o tematykę kształcenia zdalnego z wykorzystaniem internetu.

Pracownicy PTN biorą udział w ogólnopolskich konferencjach naukowych poświęconych technologii kształcenia i edukacyjnym zastosowaniom mikrokomputerów, wygłaszając, często wysoko oceniane, referaty. Regularnie odbywają się wewnętrzne seminaria naukowe, podczas których pracownicy PTN lub zaproszeni goście wymieniają poglądy nt. aktualnych problemów technologii kształcenia i edukacji medialnej.

Pracownia Technologii Nauczania prowadzi zajęcia (ćwiczenia i wykłady) na studiach dziennych, zaocznych i podyplomowych (w Krakowie oraz w Punkcie Konsultacyjnym w Tarnowie) z następujących przedmiotów: elementy technologii kształcenia, edukacyjne zastosowania mikrokomputerów, systemy multimedialne, informatyka, informatyka i środki medialne, media jako zagrożenia jednostki, nowoczesne środki przesyłania i przetwarzania informacji, metodyka nauczania z wykorzystaniem technologii informacyjnych.

Ponadto od roku akademickiego 2001/2002 w podstawach programowych obowiązkowych przedmiotów ogólnokształcących dla studiów kierunków pedagogicznych pojawił się nowy przedmiot "media w edukacji", którego realizację powierzono pracownikom Pracowni Technologii Nauczania.

Pracownia Technologii Nauczania organizuje nieprzerwanie od 1990 roku sympozja naukowe nt. Techniki komputerowe w przekazie edukacyjnym, w których biorą udział profesorowie i nauczyciele akademiccy ważniejszych ośrodków w Polsce, zaproszeni goście zagraniczni, m.in. z USA oraz nauczyciele szkół średnich z regionu Małopolski, a także przedstawiciele MENiS. We własnym zakresie PTN przygotowuje druk pełnych tekstów referatów. Materiały te są zawsze gotowe przed rozpoczęciem sympozjum. Od roku 1998 informacja o sympozjum oraz teksty wystąpień dostępne są także na przygotowanych przez pracowników PTN stronach internetowych.

Przedstawiony tu zarys najważniejszych problemów, którymi zajmujemy się w Pracowni Technologii Nauczania, zarówno w wymiarze dydaktycznym, jak i naukowo-badawczym, ukazuje bardzo szerokie ich spektrum. Interdyscyplinarny charakter technologii kształcenia i edukacji medialnej powoduje, że w kręgu zainteresowań specjalistów z tych dyscyplin znajdują się nie tylko zagadnienia techniczno-technologiczne, lecz także pedagogiczne, psychologiczne, socjologiczne, a nawet filozoficzne i medyczne. W początkach rozwoju technologii kształcenia naukowcy i dydaktycy reprezentujący tę dyscyplinę walczyli o jak najszersze stosowanie różnorodnych technicznych środków kształcenia. Dziś, w dobie inwazji komputerów i innych interaktywnych mediów komunikacyjnych, jednym z ważniejszych zadań technologów kształcenia jest dbałość o zachowanie humanistycznego wymiaru edukacji, o intelektualizację stosowania komputerów i pozostałych mediów, wreszcie o to, by coraz większe nasycenie procesu edukacyjnego nowoczesną techniką nie prowadziło do redukcji roli nauczyciela. Istotnym elementem wiedzy metodycznej nauczyciela jest także świadomość i znajomość zagrożeń, jakie niosą ze sobą nowe technologie. Do tych zagadnień przywiązujemy w naszej Pracowni ogromne znaczenie, dając temu wyraz zarówno podczas codziennych zajęć dydaktycznych, jak i w działalności naukowej oraz publicystycznej.

Katedra Psychologii

Katedra Psychologii jest samodzielną jednostką wchodzącą w skład Wydziału Pedagogicznego. Zatrudnia 25 osób niepokornych, ale jak przystało na członków psychologicznego zespołu, przyjaznych i otwartych wobec innych ludzi. Nasz wkład w dorobek naukowy Wydziału i całej Uczelni w ciągu ostatniego dziesięciolecia jest niebagatelny i wyraźnie widoczny. Zainteresowani ilościową stroną dokonań zespołu wiedzą o około 600 rozprawach naukowych, w tym 20 książkach o ogólnopolskim zasięgu, trzech obronionych rozprawach doktorskich i jednej habilitacji. Jeśli uwzględnić 8 zorganizowanych przez Katedrę konferencji naukowych o zasięgu międzynarodowym, to nie waham się stwierdzić, że mamy poczucie dobrze wykonywanej pracy. Pragnę zwrócić uwagę na szczególnie ważną dziedzinę naszej działalności. Od 5 lat współpracujemy z Krajowym Towarzystwem Autyzmu i corocznie, wspólnie z Krakowskim Oddziałem Towarzystwa, organizujemy jesienią międzynarodowe konferencje, seminaria i warsztaty. Uczestniczą w nich nie tylko wybitni uczeni z całego świata, lecz również rodzice dzieci dotkniętych autyzmem - chorobą, która jeszcze niedawno zamykała przed pacjentami wszystkie możliwe furtki do świata ludzi zdrowych. Podjęcie wspomnianej działalności wynika z przekonania o konieczności dzielenia się wiedzą naukową z ludźmi potrzebującymi jej w życiu, szczególnie w trudnych, zdawałoby się beznadziejnych sytuacjach. Ten kierunek myślenia znajduje wyraz w działalności dydaktycznej. Prowadzimy zajęcia dla słuchaczy wszystkich kierunków studiów, łącząc treści przynależne nauce czystej, pochodzące z badań podstawowych, z wiedzą proceduralną, możliwą do zastosowania w praktyce zawodowej i życiu osobistym.

Różnorodność zainteresowań naukowych, kierunków badań i stosowanych paradygmatów, niekiedy oceniana krytycznie, zaowocowała, wbrew opinii sceptyków, napisaniem nowoczesnego podręcznika Podstawy psychologii, przeznaczonego dla nauczycieli i kandydatów do tego zawodu. Podręcznik jako praca zbiorowa ma niejednolity charakter, a jego zawartość ściśle koresponduje z wynikami własnych badań i przemyśleń autorów. Szybko okazało się, że podręcznikiem zainteresowani są również słuchacze kierunków pedagogicznych.

Styl uprawiania nauki, wyrażający się w łączeniu badań podstawowych i stosowanych oraz popularyzacja ich wyników, jest źródłem popularności Katedry Psychologii w środowisku ogólnopolskim. Jesteśmy na tyle znani, że mogliśmy sobie pozwolić na otwarcie 6 kierunków kwalifikacyjnych studiów podyplomowych, przy czym na dwóch z nich zajęcia odbywają się na dwóch równoległych rocznikach. Zainteresowani mogą zapoznać się z naszą ofertą w corocznie wydawanym przez Uczelnię informatorze.

Z rozmów ze studentami i słuchaczami studiów podyplomowych można wyciągnąć wniosek, że nasza oferta dydaktyczna cieszy się uznaniem nie tylko ze względu na prezentowanie aktualnej wiedzy psychologicznej, ale nade wszystko z uwagi na niekonwencjonalne sposoby prowadzenia zajęć, odbiegające znacznie od powszechnie stosowanych schematów.

Największym zainteresowaniem cieszą się zajęcia prowadzone w formie eksperymentów: treningów i warsztatów. Słuchacze doceniają w nich nie tylko nabywaną wiedzę, ale umiejętności psychospołeczne, tak potrzebne człowiekowi w każdej sytuacji, gdy kontaktuje się z innymi ludźmi.

Wszystkich zainteresowanych wspomnianymi formami zapraszam do udziału w naszych zajęciach.

Instytut Sztuki

W 1978 r., na podstawie decyzji Ministerstwa Nauki, Techniki i Szkolnictwa Wyższego, w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie został powołany do życia nowy kierunek studiów - wychowanie plastyczne.

Kilkuosobowa grupa młodych artystów, świeżo upieczonych absolwentów różnych wydziałów Akademii Sztuk Pięknych, pod kierunkiem przede wszystkim dr. Wojciecha Kubiczka, rozpoczęła z niezwykłym zapałem trudny proces organizacji i budowania (również w znaczeniu dosłownym) nowej placówki dydaktycznej - Zakładu Wychowania Plastycznego - mającej zgodnie z założeniami kształcić na poziomie studiów wyższych nauczycieli "plastyki", kompetentnych, profesjonalnie przygotowanych do pracy w szkołach podstawowych i średnich.

Z biegiem lat w sposób naturalny zmieniał się status Zakładu Wychowania Plastycznego. Najpierw w 1985 r. usamodzielnił się, a następnie w 1993 r. decyzją Senatu WSP został przekształcony w Instytut Wychowania Plastycznego. Obecnie funkcjonuje jako Instytut Sztuki na Wydziale Pedagogicznym Akademii Pedagogicznej w Krakowie. Jak się wydaje, kwestią czasu jest jego przekształcenie w samodzielny wydział.

Wraz z rozwojem Instytutu w sposób oczywisty zmieniła się jego struktura organizacyjna; 31 zatrudnionych aktualnie nauczycieli akademickich pracuje w czterech katedrach: Teorii Edukacji Artystycznej; Malarstwa i Rysunku; Grafiki i Projektowania Wizualnego oraz w Katedrze Rzeźby. Instytut zatrudnia 4 profesorów sztuk pięknych, 7 adiunktów z kwalifikacjami II st. (naukowa równoważność habilitacji), 17 adiunktów z tytułem doktora lub kwalifikacjami I st. i 3 asystentów z tytułem magistra.

Program studiów jest bardzo bogaty, ponieważ wynika w sposób naturalny z całego ogromu zagadnień dotyczących złożonej, trudnej i delikatnej materii edukacji estetycznej. To pozornie jednoznaczne i konkretne określenie dziedziny dydaktycznej jest bezgranicznie pojemne; mieści w sobie problemy doskonalenia manualności i techniki; ale również wrażliwości, możliwości kształtowania i doskonalenia kreatywności, oraz twórczego myślenia i twórczej samoświadomości. A także, co oczywiste, wiedzy czysto teoretycznej; pedagogicznej, metodycznej, oraz historycznej - dotyczącej historii sztuki, ale również znajomości jej najnowszych osiągnięć i tendencji rozwojowych. A w programie kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych, który od bieżącego roku akademickiego zastąpił dotychczasowe Wychowanie plastyczne, pojawiają się przedmioty i problemy, którymi dotychczas, z uwagi na obowiązek realizowania minimów programowych, nigdy się nie zajmowaliśmy (teoria estetyki, socjologia sztuki, marketing sztuki, integracja sztuk, działania multimedialne, wybrane zagadnienia literatury, filmu, teatru, upowszechnianie kultury muzycznej itp.) Program tego "nowego", już funkcjonującego w Instytucie Sztuki kierunku zdecydowanie poszerza więc zakres kształcenia, tak aby jego absolwent (magister sztuki - to też długo oczekiwana przez całe środowisko Instytutu nowość) był nie tylko nauczycielem "plastyki", ale również, a być może przede wszystkim - świadomym twórcą, wszechstronnie zorientowanym, kompetentnym znawcą i komentatorem wydarzeń artystycznych, krytykiem i profesjonalnym propagatorem. Wprowadzając w życie założenia nowego kierunku studiów postanowiliśmy, niejako przy okazji, wypracować i zaproponować studentom po raz pierwszy możliwość wyboru specjalności: malarstwo, grafika, rysunek i działania przestrzenne.

Wprowadzenia wszystkich wymienionych zmian i nowości trudno nie uznać za wydarzenie wartościowe i budzące optymizm. Spóźnione, jak się wydaje, o kilkanaście lat, mają szansę przyczynić się do podniesienia poziomu studiów i edukacji estetycznej w ogóle, wyeliminować większość skutecznie krępujących ją anachronizmów, i chociaż trochę bardziej dostosować do dynamiki i ekspresji sztuki aktualnej.

Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych jest kierunkiem artystycznym; równorzędnym pod wieloma względami z tradycyjnymi, akademickimi kierunkami wyższego kształcenia artystycznego, np. z malarstwem, grafiką, rzeźbą i innymi. Takie usytuowanie kierunku - skądinąd całkowicie słuszne i długo oczekiwane, bo potwierdzające jego twórczy charakter, podnoszące rangę i nobilitujące - jest jednak powodem różnego rodzaju trosk i niepokojów, wynikających np. z czekającego nas już w niedalekiej przyszłości procesu akredytacji. Rosną wymagania dotyczące poziomu kwalifikacji kadry dydaktycznej, potrzeby czysto finansowe (jesteśmy kierunkiem wybitnie kosztochłonnym), lokalowe i dotyczące bazy naukowo-technicznej, wyposażenia sal wykładowych, ćwiczeniowych i pracowni (konieczność dysponowania przeważnie profesjonalnym sprzętem audiowizualnym, komputerowym, fotograficznym, ale również sprzętem tradycyjnym; sztalugami, sprawnym warsztatem graficznym itp.). Między innymi dlatego z wielką radością przyjęliśmy decyzję rektora Akademii Pedagogicznej dotyczącą pomocy i przydzielenia Instytutowi Sztuki dodatkowych sal w remontowanej od kilku lat zabytkowej kamienicy przy ul. Karmelickiej. Dzięki ich wykorzystaniu zostaną stworzone warunki do autentycznego rozwoju Instytutu.

Instytut Sztuki prowadzi pięcioletnie studia magisterskie w systemie studiów dziennych i zaocznych. Nowością jest wprowadzona od początku bieżącego roku akademickiego formuła czteroletnich studiów magisterskich utworzonych tylko dla absolwentów pomaturalnej Szkoły Artystycznego Projektowania Ubioru w Krakowie. Formą kształcenia o charakterze poszerzającym kwalifikacje będzie wypracowany i realizowany w Instytucie program dwuletnich studiów podyplomowych Upowszechnianie sztuki i kreacji artystycznej, przewidziany dla absolwentów innych kierunków studiów z dyplomem magistra lub licencjata; oraz trzysemestralne studia o charakterze doskonalącym, adresowane do absolwentów Wychowania Plastycznego. W planach mamy stworzenie kolejnej propozycji programu studiów podyplomowych z Edukacji plastycznej i medialnej. Rada Instytutu podjęła ostatnio decyzję o rozpoczęciu prac nad stworzeniem programu pięcioletnich studiów wieczorowych z Edukacji artystycznej w zakresie sztuk plastycznych.

Pomimo wielu wątpliwości znacząco zaawansowane są prace przy konstruowaniu programu innego niż Edukacja artystyczna kierunku studiów, który powinien już niedługo znaleźć się w ofercie Instytutu Sztuki. Najbardziej realnym i w tej chwili uzasadnionym ze względu na tzw. społeczne zapotrzebowanie wydaje się być otwarcie kierunku Grafika - ze szczególnym naciskiem na rozwój jego użytkowego, projektowego charakteru.

Mamy świadomość od dawna znanych kłopotów, kryzysu i swoistej degradacji edukacji artystycznej (również w dziedzinie muzyki) w całym systemie szkolnictwa. Tym bardziej oczywistą jest dla nas konieczność intensywnego rozwoju kształcenia w tym zakresie - na najwyższym poziomie i wbrew wszelkim przeciwnościom.

Józef Kuźma

Wydział Pedagogiczny AP - powstanie i rozwój w latach 1992-2001