Strona główna Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
Instytut Geografii  Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie
AKTUALNOŚCI KONFERENCJE OFERTA STUDIÓW BADANIA NAUKOWE ANKIETA


Geografia
Gospodarka przestrzenna
Turystyka i rekreacja
Ochrona środowiska
Studia podyplomowe


Studia podyplomowe


Geografia
Przyroda
Przyroda dla liceum
Przedsiębiorczość
Studia 2-semestralne doskonalące.
Dziedzictwo kulturowe regionu Małopolski
Geoturystyka
Projektowanie i zarządzanie funduszami strukturalnymi Unii Europejskiej
Zarządzanie środowiskiem geograficznym
Celem studiów jest wyposażenie słuchaczy w wiedzę z zakresu podstawowych technologii ochrony środowiska, zasad tworzenia systemu zarządzania zrównoważonym wykorzystaniem naturalnych walorów i zasobów środowiska, zasad gospodarowania wodą i prognozowania hydrologicznego, zasad inwentaryzacji przyrodniczej i przyrodniczo-geograficznej dla potrzeb waloryzacji środowisk naturalnych i antropogenicznie zmienionych, biologicznych podstaw ochrony przyrody (w aspekcie poznawczym i aplikacyjnym), założeń i metod systemów monitoringu środowiska. Uzyskana w toku studiów wiedza i umiejętności daje dobre podstawy do rozwiązywania problemów związanych z ochroną, wykorzystaniem i przekształcaniem zasobów środowiska geograficznego. W wyniku ukończenia studiów absolwenci są przygotowani do pracy w organach administracji różnego szczebla; gminnych, powiatowych i wojewódzkich wydziałach ochrony środowiska, a także w firmach i instytucjach państwowych zajmujących się ochroną i monitorowaniem środowiska (np. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska, Instytuty Ochrony Środowiska, Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej, Zarządy Parków Narodowych i Parków Krajobrazowych, instytucje związane z gospodarką odpadami).

Charakterystyki przedmiotów
Podstawy ekorozwoju
W ostatnich latach ugruntowany został pogląd o konieczności racjonalnego, oszczędnego, gospodarowania zasobami przyrody. Zasoby środowiska są traktowane jako zasoby ekonomiczne a nie jako "dobra wolne". Celem zajęć będzie poszerzenie wiedzy z zakresu nauk o Ziemi i z zakresu ekonomii co jest podstawowym warunkiem rozwoju gospodarczego godzącego prawa ekologii i ekonomi. Koncepcja ekorozwoju weszła głęboko do strategii programów i polityk Wspólnoty Europejskiej. Zdobyta wiedza pozwoli słuchaczom na wdrażanie ekorozwoju w praktyce.

Geologia gospodarcza
Zakres i zadania geologii gospodarczej, geologii złożowej, geologii kopalnianej i geologii środowiskowej. Kopaliny, surowce kopalne. Klasyfikacja kopalin i surowców kopalnych ze względu na stan skupienia, metody eksploatacji, przeznaczenie, wartość. Zasady poszukiwania i eksploatacji surowców kopalnych. Likwidacja kopalń. Prawo geologiczne i górnicze. Zasoby i wystarczalność. Sposoby występowania najważniejszych surowców kopalnych i ich rozmieszczenie geograficzne. Surowce mineralne Polski.

Gospodarka wodami podziemnymi
Wody podziemne i ich klasyfikacje. Własności hydrogeologiczne górotworu i typy zbiorników wód podziemnych. Wody podziemne w świetle prawa. Ochrona i eksploatacja wód podziemnych. Gospodarcze wykorzystanie wód podziemnych. Balneologia, geotermia, sekwestracja dwutlenku węgla. Wody podziemne w Polsce.

Mapy geośrodowiskowe i geologiczne w zarządzaniu środowiskiem
W ostatnich kilkunastu latach Departament Geologii i Koncesji Geologicznych Ministerstwa Środowiska opracował materiały wytyczające kierunki badań geologicznych dla ochrony środowiska, hydrogeologii (m. in. dla ochrony, monitorowania i oceny zasobów wodnych), geologii inżynierskiej oraz głębokich badań geologicznych. Dostępne są seryjne, szczegółowe mapy geologiczne podstawowe i specjalistyczne w skali 1:50000 obejmujące obszar całej Polski. Mapy specjalistyczne, do których należą między innymi Mapa geologiczno-gospodarcza Polski (MGGP) i Mapa Geośrodowiskowa Polski (MGP) oraz przeglądowe i szczegółowe mapy i atlasy geochemiczne mają podstawowe znaczenie dla planowania przestrzennego i w zarządzaniu zasobami środowiska geograficznego.
Mapy geośrodowiskowe: W trakcie zajęć słuchacze zapoznają się z metodą sporządzania map geośrodowiskowych oraz z wykorzystaniem map w planowaniu przestrzennym. Przedstawiona zostanie historia kartografii środowiskowej. W trakcie ćwiczeń przeprowadzona zostanie analiza istniejących opracowań z tego zakresu. Na podstawie atlasów geochemicznych zostanie zanalizowany stan gleb, osadów dennych i wód powierzchniowych w Polsce.
Mapy geologiczne: Dostęp do informacji geologicznej i geograficznej zgromadzonej w postaci cyfrowych baz danych Państwowego Instytutu Geologicznego. Wykorzystanie map geologicznych do wielko- i małoskalowego planowania przestrzennego. Wykorzystanie map geologicznych w pracach administracji państwowej i samorządowej. Rola map geologicznych w edukacji geologicznej i środowiskowej. Wykorzystanie map geologicznych podczas realizacji szeroko rozumianej polityki ekologicznej państwa.

Systemy zarządzania środowiskowego
Celem zajęć będzie zapoznanie słuchaczy z koncepcją systemu zarządzania środowiskowego zapisanego w normie ISO 14001, która opiera się na zasadach koncepcji kompleksowego zarządzania jakością. Implementacja ISO 14001 ma na celu zmniejszenie negatywnego oddziaływania przedsiębiorstwa na środowisko poprzez usprawnienie zarządzania. Podstawowymi założeniami zarządzania środowiskowego jest poprawa relacji między skutkami działalności człowieka a środowiskiem. Zachowanie w nim równowagi wymaga jednolitego zarządzania dostępem do zasobów środowiskowych, eliminacja negatywnych efektów działalności gospodarczej oraz racjonalnego użytkowania zasobów przyrody. Podstawowym założeniem zarządzania środowiskowego jest zasada ciągłej poprawy oparta na cyklu Deminga, w skrócie zwanym cyklem P-D-C-A od angielskich słów Plan-Do-Check-Act. Zasada ta polega na nieustającym dążeniu go minimalizowania negatywnych skutków działalności przedsiębiorstwa na środowisko. Ekologiczna Ocena Cyklu Życia (LCA - Life Cycle Assessment) pozostaje wciąż stosunkowo nową, szczególnie w Polsce, techniką zarządzania środowiskowego. Jako jedno z niewielu narzędzi stwarza podstawy do identyfikacji, kwantyfikacji i oceny wpływu oraz ustalenia sposobów poprawy jakości środowiska. Jednym z podstawowych założeń LCA jest badanie aspektów środowiskowych i potencjalnych wpływów w całym okresie życia wyrobu (tj. "od kołyski do grobu") począwszy od pozyskania surowców poprzez produkcję i użytkowanie wyrobów, aż do ich końcowego składowania lub gospodarczego wykorzystania. Tematyka zajęć będzie obejmować następujące zagadnienia:
- Norma ISO 14001,
- Certyfikacja Systemu Zarządzania Środowiskowego,
- EMAS (System Ekozarządzania i Audytu),
- Doświadczenia EMAS w krajach UE,
- Analiza Cyklu Życia Produktu (LCA,


Waloryzacja krajobrazu
Teoretyczne i praktyczne sposoby klasyfikacji i oceny środowiska abiotycznego, biotycznego i kulturowego. Oceny jakościowe, ilościowe i estetyczne. Rodzaje klasyfikacji terenu. Źródła informacji o środowisku: mapy tematyczne, zdjęcia lotnicze, obrazy satelitarne, materiały statystyczne. Ocena wartości środowiska podstawą racjonalnej gospodarki zasobami naturalnymi. Przestrzeń geograficzna jako jeden z zasobów. Zasady sporządzania inwentaryzacji przyrodniczej. Ocena zasobów środowiska dla potrzeb planowania różnych działań gospodarczych (osadnictwa, turystyki, rolnictwa, ochrony środowiska). Kryteria oceny obszaru dla różnych sposobów użytkowania. Matematyczno-statystyczne i kartograficzne metody waloryzacji. Waloryzacja z wykorzystaniem komputerowych programów statystycznych i GIS-owskich. Wykorzystanie wyników waloryzacji w procesie planowania i zagospodarowania przestrzennego, zwłaszcza w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (na poziomie gminy).

Zasady przygotowywania opracowań środowiskowych
Zajęcia będą obejmowały procedury związane z wykonaniem Raportów Oddziaływania na Środowisko wybranych przedsięwzięć, planów i projektów wraz z opracowaniem ekofizjograficznym. Realizacja inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko, o których mowa w art. 51, ust. 1, pkt 1 i 2 Ustawy Prawo ochrony środowiska, oraz inwestycji mogących znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, jest dopuszczalna po uzyskaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację inwestycji (tzw. decyzji środowiskowej).
Realizowane będą następujące tematy:
rodzaj informacji wymaganych do sporządzenia Raportu Oddziaływania na Środowisko wybranego Przedsięwzięcia (zgodne z art. 52 Ustawy Prawo ochrony środowiska),
zasady sporządzania opracowania ekofizjograficznego,
zasady inwentaryzacji środowiskowej,
wykonanie Raportu Oddziaływania na Środowisko wybranego Przedsięwzięcia lub Planu.

Ekonomia zasobów i środowiska
Celem zajęć będzie przedstawienie słuchaczom faktów dotyczących rozwoju społeczno-gospodarczego Polski, który będzie musiał następować przy relatywnie zmniejszającym się zużyciu zasobów oraz zmniejszającej się emisji zanieczyszczeń. Ekonomia zasobów środowiska powinna tworzyć ekonomiczne podstawy polityki i strategii w tej dziedzinie. Podkreślony zostanie fakt, iż ekonomia środowiska bazuje na paradygmacie ekonomizacji - kryteria efektywności i optymalności ekologicznej traktowane są jako główne, natomiast kryteria bezpieczeństwa ekologicznego czy kryteria wynikające z koncepcji ekorozwoju jako uzupełniające, dodatkowe.
Główne tematy:
przedmiot i specyfika ekonomii zasobów i środowiska
ekonomiczna teoria wykorzystania zasobów przyrody (optymalne rozłożenie w czasie eksploatacji zasobów odnawialnych i nieodnawialnych)
ekonomiczna teoria zanieczyszczenia i ochrony środowiska (efektywność ekonomiczna osiągania określonych celów ekologicznych poprzez porównanie kosztów społecznych i prywatnych dochodzenia do założonego poziomu jakości środowiska)
ekonomiczna teoria zachowania zasobów środowiska (optymalne warunki wykorzystania zasobów środowiska, substytuty, surowce odpadowe, nowe technologie)
problemy analizy i oceny ekonomicznej przedsięwzięć w zakresie ochrony środowiska
wycena ekonomiczna wybranych zasobów przyrody (zasoby wodne, zasoby litosfery, zasoby biosfery)

Narzędzia informatyczne w zarządzaniu środowiskiem
Celem ćwiczeń jest przeprowadzenie przykładowych etapów projektu szeregów informacji wybranych elementów fizyczno-geograficznych. Do analiz wykorzystywane będą dane charakteryzujące swój rozwój ekonomiczny i społeczny, dane meteorologiczne oraz informacje o stanie środowiska, z uwzględnieniem wszelkich dostępnych danych np.: o odpadach. Jako narzędzie do prowadzonej analizy statystycznej danych w celu znalezienia korelacji pomiędzy wybranymi wskaźnikami a rozwojem społeczno-ekonomicznym, zostaną wykorzystane dostępne pakiety kalkulacyjne oraz programy wykorzystywane w analizie środowiska fizyczno-geograficznego. Analizy będą wstępem do budowy modeli prognostycznych np. generacji odpadów. Zostaną wyznaczone ekowskaźniki oraz zostanie przeprowadzony monitoring i ustalenie jego pozycja w GIS.

Stan środowiska w Polsce
Celem zajęć będzie przedstawienie zmian stanu środowiska w Polsce na tle przemian politycznych i gospodarczych. Szczególna uwaga zostanie zwrócona na zmieniający się stan środowiska po wejściu Polski do EU. Studenci zostaną zapoznani z dynamiką zmian jakości powietrza atmosferycznego, wód powierzchniowych i podziemnych, gleb a także z przekształceniami krajobrazu na przestrzeni ostatnich 10 (lub w miarę dostępności danych 20 - 30) lat. Tematyka zajęć obejmuje m.in.:
Wskaźniki oceny stanu środowiska,
Państwowy Monitoring Środowiska - system zbierania informacji o stanie środowiska,
Dynamika zmian stanu środowiska w Polsce:
Obszary Ekologicznego Zagrożenie (1982 - 1992),
Stan powietrza atmosferycznego (lata 80. XX wieku - 2008),
Stan wód powierzchniowych (1998 - 2008),
Stan gleb (1998 - 2008),
Stan środowiska w Polsce na tle celów i priorytetów Unii Europejskiej.


Audyt systemu zarządzania środowiskowego
Zajęcia będą miały na celu dostarczenie słuchaczom wiedzy, pozwalającej na samodzielne zaprojektowanie i wdrażanie rozwiązań w ramach systemowego podejścia do zarządzania środowiskiem według ISO 14001:2004 oraz utrzymanie i doskonalenie systemu zarządzania środowiskowego i wskazanie możliwości integracji z innymi systemami zarządzania. Zostanie również przedstawiony system dokumentacji i oceny efektów działalności organizacji, systemu zarządzania i procesów służących ochronie środowiska (audit środowiskowy).
Rewitalizacja, rewaloryzacja i rekultywacja obszarów przekształconych
Celem zajęć będzie przedstawienie problematyki dotyczącej rewitalizacji, rewaloryzacji i rekultywacji obszarów przekształconych. Są to problemy bardzo istotne z punktu widzenia rozwoju gospodarczego i atrakcyjności turystycznej regionów. Rewitalizacja obszarów zdegradowanych to jeden z najważniejszych kierunków polityki rozwoju regionalnego i lokalnego. Problem dotyczy przede wszystkim tak zwanych obszarów problemowych - obszarów silnie przekształconych i zdegradowanych lub zagrożonych degradacją, intensywnie uprzemysłowionych oraz aglomeracji miejskich. Główne cele rewitalizacji to: dostosowywanie zdegradowanych obszarów dla potrzeb nowych inwestycji, przeznaczonych na cele publiczne, przedsięwzięcia modernizacyjne w budownictwie mieszkaniowym. Istotnym zagadnieniem jest także rewaloryzacja zespołów zabytkowych. Równie ważne jest przywracanie wartości użytkowych terenom leśnym i rolniczym zdewastowanym i zdegradowanym przez działalność człowieka. W toku zajęć zostaną omówione wybrane metody rekultywacji takich gruntów.

Konflikty i problemy społeczne na tle środowiska
Problematyka zajęć obejmuje następujące zagadnienie: konflikty społeczne i ich źródła związane z ochroną środowiska, konflikty zbrojne a zagrożenie dla środowiska, wpływ zamian środowiskowych na kreowanie doktryn politycznych i militarnych, konflikty o wodę, zapobieganie konfliktom na tle środowiska.
Student w ramach zajęć:
poznaje źródła konfliktów oraz problemów społecznych wywołujących konflikty,
opisuje rzeczywiste konflikty związane z realizacją przedsięwzięć inwestycyjnych
opracowuje program konsultacji społecznych dla różnych inwestycji,
zdobywa podstawowe umiejętności rozwiązywania konfliktów.