Janina Błońska
Historia Teatru Entr’Acte
Zanim narodził się Entr’Acte (Teatr AntrAkt), studenci Nauczycielskiego Kolegium Języka Francuskiego w Wyższej Szkole Pedagogicznej pokazali dwa spektakle: w 1992 roku „Łysą śpiewaczkę” E. Ionesco („La cantatrice chauve”) w reżyserii Faresa Khalfallacha i w 1993 „Vol direct” w reżyserii Claire Deveze — oba nagrodzone na krakowskim Festiwalu Teatrów Uniwersyteckich w języku francuskim
Krakowski Międzynarodowy Festiwal Uniwersytecki w języku francuskim, organizowany przez Instytut Francuski w Krakowie, Ambasadę Francji i Akademię Pedagogiczną, istnieje od 1990 roku. Od samego początku kieruje nim Krzysztof Błoński. Jest to coroczna impreza, w czasie której studenci kolegiów języka francuskiego i filologii romańskich z całej Polski prezentują przedstawienia w ramach konkursu. Zespoły zagraniczne występują poza konkursem, podobnie jak Teatr Entr’Acte, współorganizator festiwalu. Festiwal gościł teatry z Algierii, Belgii, Czech, Estonii, Francji, Kanady, Niemiec, Słowenii, Szkocji, Tunezji, Szwajcarii, Rosji, Rumunii, Ukrainy i Węgier. Centrum Kultury „Rotunda” wraz z klubem studenckim „Bakałarz” przez dziesięć lat stanowiły lokum dla festiwalu. Od 2001 roku festiwal odbywa się w budynku Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Jego XIII edycja odbędzie się z końcem kwietnia 2004 roku.
Teatr l’Entr’Acte ma w swoim dorobku Histoires de cuisine (Opowieści kuchenne) na podstawie scenariusza według Physiologie du gout (Fizjologii smaku) A. Brillat-Savarina. Spektakl opowiadał o tym, co kuchenne, restauracyjne, smakowite i francuskie, budując sytuacje sceniczne jak poszczególne dania wykwintnej uczty dla znawców gastronomii. Było to widowisko lekkie, dynamiczne, w którym ważną rolę odgrywały układy choreograficzne, taniec i muzyka. Śpiewane teksty A. Brillat-Savarina, eleganckie i wyrafinowane, stanowiły swoistą przyprawę dla widzów i wykonawców. Przedstawienie z roku 1993 nagrodzone zostało pierwszą nagrodą na III Festiwalu w Krakowie. Było grane na festiwalach w Ličge, Nancy, Besançon oraz podczas tournée zespołu po południowej Francji (łącznie 7 spektakli w Tuluzie, Albi i Bordeaux w 1995 roku). To właśnie wtedy zawiązał się prawdziwy zespół teatralny, którym od 1993 r. kieruje Krzysztof Błoński.
Rok 1995 przyniósł premierę Carmen według opowiadania Prospera de Merimée. Odbyła się w maju, podczas kolejnego Festiwalu w Krakowie (także I nagroda). Później Carmen rozpoczęła wędrówkę po różnych scenach. Widziano ją w Ličge, w dalekim Orthez (francuskie Pireneje), w Paryżu, na krakowskich Reminiscencjach Teatralnych, w tunezyjskim Monastirze, gdzie zdobyła sobie przychylność publiczności i Grand Prix Festiwalu (1996). Carmen utworzono podług podobnej formuły co Historie: grana była wśród publiczności, na planie kwadratu, z urozmaiconym ruchem scenicznym, w którym układy choreograficzne stały się parafrazą czy parodią znanych rozwiązań teatralnych i ikonograficznych, a rekwizytom można było przypisać wiele znaczeń i ról. W tym przestawieniu akcja sztuki rozgrywała się wokół kasteletu, w którym pojawiały się lalki. Ich przedstawienie stanowiło kontrapunkt dla działań aktorów, muzyków i tancerzy z placu hiszpańskiego miasta.
Rok później do Monastiru zespół pojechał ze sztuką Casse-Noisette (Dziadek do orzechów) wg opowieści A. Dumasa i E.T.A. Hoffmanna, by znów wywalczyć Grand Prix. Na Festiwalu w Krakowie był prezentowany poza konkursem dwukrotnie, w 1997 i 1998 roku. W kwietniu 1998 roku uczestniczył w festiwalach w Kijowie i Rydze, zaś w maju na festiwalu w Orthez.
Powszechnie znana opowieść przedstawiona została zgodnie z przekornym i okrutnym duchem historii Dumasa; wzbogacono ją o teksty Montaigne’a oraz songi wykonywane na scenie przez zespół muzyczny. W przedstawieniu tym wielki „zegar — wieża — gilotyna — kołyska” organizował przestrzeń sceniczną obok napowietrznego fotela, perukarni, klatki i księżyca.
W latach 1994–1997 obok teatru krakowskiej WSP istniał niezależny zespół o nazwie „La Grande Pause”, teatr francuskojęzyczny skupiający uczniów XVII Liceum w Krakowie (nagradzany w Krakowie i za granicą), a połączony z Teatrem Entr’Acte osobą reżysera, Janiny Błońskiej. Wielu jego aktorów występowało i występuje nadal w teatrze studenckim. Wystawił on Yvonne, princesse de Bourgogne W. Gombrowicza, La Sérenade S. Mrożka oraz Péléas i Mélisande M. Maeterlincka. Sztuki te prezentowane były w Krakowie, w Dijon i Orthez oraz nagradzane na kolejnych festiwalach.
Rok 1999 przyniósł nowe spektakle. W marcu odbyła się w Ličge premiera Mniszek (Les Nonnes) — kolejna, szósta, jaką może poszczycić się francuskie Kolegium. Les Nonnes to znana sztuka kubańskiego pisarza tworzącego w języku francuskim, chętnie wystawiana w polskich teatrach w latach siedemdziesiątych. Spektakl ten, grany przez czterech aktorów w specjalnie zaadaptowanej sali „Bakałarza”, mógł zainteresować nie tylko widzów, którym bliski jest język francuski.
Na festiwalu krakowskim zespół zaprezentował Les Nonnes oraz dadaistyczną sztukę Pablo Picasso Le désir attrapé par le queue (Pożądanie schwytane za ogon), która pokazana jako praca warsztatowa, miała zyskać status prawdziwego spektaklu: wielki obraz powstający na oczach widzów, na płótnie rozciągniętym na deskach scenicznych, nie za pomocą farb, lecz w ciągu scen. Przyjmuje on wszystko — i wodę i barwy, i lęki i czarny humor czasu wojny, stłamszone pragnienia i wybujałe żądze — aż zwija się w blasku, zbierając postacie i uwalniając aktorów.
Rok akademicki 1999/2000 był dla teatru Entr’Acte bardzo pracowity. W listopadzie zespół prezentował sztukę Picassa w Krakowie, wyjechał też ze spektaklem do Lyonu na XIV Festiwal Les ReuTeuLeu. Pożądanie zostało przyjęte bardzo ciepło: nareszcie udało się przedstawić je w feerii barw i to na dużej scenie. W ramach tzw. théâtre-etudes Sebastian Kubica i Michał Truchan zagrali w krótkiej jednoaktówce Samuela Becketta Fragment dramatyczny I. Przedstawili ją również w tamtejszym Instytucie Pedagogicznym, odpowiedniku naszej Akademii. Podczas lyońskich spotkań teatralnych trupa aktorska uczestniczyła również w zajęciach warsztatowych prowadzonych przez francuskich animatorów.
Rok 2000 wiąże się dla teatru z dwoma krańcowo różnymi wydarzeniami: wyjazdem do Maroka, prezentacją Mniszek w starej hiszpańskiej sali widowiskowej oraz francuską adaptacją polskiej sztuki i wystawieniem jej na krakowskim festiwalu. Odbyła się IX już edycja krakowskiego Międzynarodowego Festiwalu. Tym razem, ponieważ Kraków został wybrany Europejskim Miastem Kultury, organizatorzy postanowili podjąć się promocji polskich sztuk teatralnych. Warunkiem uczestnictwa było zagranie polskiej sztuki w języku francuskim: w maju zagraniczne zespoły grały sztuki Mrożka, Gombrowicza, Różewicza, Pankowskiego i Schulza. Teatr Entr’Acte przedstawił na tym festiwalu I część Balladyny J. Słowackiego, opatrzywszy ją podtytułem Gopło. Wersja francuska sławnego dramatu została zaadaptowana i wpisana w kompozycję plastyczno-muzyczną. Widzowie otaczali półkolem „prawdziwą” wyspę zieleni — oazę naturalności, w której rozgrywać się miał dramat namiętności. Fantastyczny krąg przyrody, obcy sztuce teatru, a tu organizujący całą przestrzeń w światłach reflektorów, przy dźwiękach płynących z wody i z powietrza dał efekt niesamowitości.
Kolejny rok Entr’Acte rozpoczął pracowicie, podejmując na nowo próby dwóch spektakli: Mniszek i Pożądania schwytanego za ogon, w nieco zmienionej obsadzie. Kolejne festiwalowe spotkania wyznaczały trasę podróży teatru: Debreczyn, Ličge i Kraków, gdzie obchodzono jubileusz Kolegium. W marcu i kwietniu członkowie zespołu pracowali nad nowymi spektaklami w wersji dwujęzycznej: polskiej i francuskiej. Tym razem sięgnęli po niewielkie, dawne utwory sceniczne — XVIII-wieczne Parady Jana Potockiego. Napisane, jak całość jego spuścizny literackiej, w języku francuskim, dzisiaj nadal są pełne uroku, a ich język wydaje się być całkowicie współczesny. Teatr wybrał: Cassandre Kasander literatem oraz Gile amoureux (Zakochany Gil), wsparte arietkami z Cyganów z Andaluzyji. Parady nawiązują do komedii dell’arte w ruchu scenicznym, formie, w wykorzystaniu masek i elementów kostiumów, jednak jako całość próbują przełamać tę tradycję. Dla wykonawców stanowią doskonałą próbę zmierzenia się z nowym skądinąd sposobem gry.
Parady po raz pierwszy zagrane zostały na scenach PWST przy ul. Straszewskiego, które to miejsce stało się nową siedzibą spotkań festiwalowych i prezentacji spektakli. 1 maja 2001 r. Théatre de L’Entr’Acte wyruszył do Brukseli. Tu, w Królewskim Konserwatorium zagrał Kasandra i Mniszki przed bardzo wymagającą publicznością: na widowni zasiadło grono profesorskie i studenci — w większości dobrzy znajomi, bowiem od kilku lat gościmy brukselską szkołę teatralną na krakowskim festiwalu — adepci sztuki dramatycznej, przedstawiciele belgijskiej Polonii. Na festiwalu w Metzu (3–5 maja) zespół zaprezentował ten sam repertuar.
Les Pragmatistes (Pragmatyści) S.I. Witkiewicza powstawali w zimie 2002 roku. Inscenizacja przeniosła postacie dramatu w wymiar duchowych rozterek i słownej ekwilibrystyki. W tej czarno-białej sztuce nie wiadomo do końca, co istnieje naprawdę, skoro nawet drzwi zaprzeczają swojemu istnieniu. Spektakl w ramach festiwalu przedstawiono na scenie im. St. Wyspiańskiego, a w Krakowie wystawiany jest w klubie „Bakałarz”. Odwiedził w tym roku Ličge i prezentowany był ponownie krakowskiej publiczności festiwalowej w dojrzalszym kształcie. Towarzyszyły mu dwie sztuki Jana Potockiego, nowe propozycje teatru, dla którego ta twórczość dramatyczna stanowi niegasnące źródło trudnych i niezwykłych poszukiwań: to parada Cassandre démocrate (Kasander demokratą) i jednoaktówka L’Aveugle (Ślepiec). Praca nad tymi przedstawieniami pozwoliła powiększyć zespół i przygotować aktorów do kolejnych przedsięwzięć.
Janina Błońska
Premiery Teatru Entr’Acte
1994 Histoires de cuisine wg A. Brillat-Savarin
reż. Janina i Krzysztof Błońscy
Zespół aktorski: Agnieszka Bojko, Edyta Drożdż/Anna Chwastowicz, Małgorzata Pitera/Ewa Sokalska, Anna Kańska, Barbara Kośmider/Janina Błońska, Gabriela Maciejowska, Katarzyna Wrona, Paweł Dąbek, Sebastian Kubica, Bartłomiej Muryn, Michał Smoczyński, Michał Truchan
1995 Carmen wg P. Merimée
reż. Janina i Krzysztof Błońscy, oprac. muzyczne: Robert Michniewski
Zespół aktorski: Agnieszka Bojko, Anna Kańska, Małgorzata Kołodziej, Gabriela Maciejowska, Sebastian Kubica, Bartłomiej Muryn, Michał Smoczyński, Michał Truchan
1997 Histoire d’un Casse-Noisette wg A. Dumasa i E.T.A. Hoffmanna
reż. Janina i Krzysztof Błońscy oprac. muz.: R. Michniewski i M. Kołodziej
Zespół aktorski: Barbara Błońska, Maria Błońska/Anna Ir, Kinga Kowalczyk/Janina Błońska/Katarzyna Wrona, Sabina Książek, Natalia Stochalska, Sebastian Kubica, Jacek Malinowski, Marcin Piotrowski, Jacek Romański, Fryderyk Tatomir. Zespół muzyczny: Małgorzata i Kołodziej i Robert Michniewski
1999 Les Nonnes E. Manet
reż. Janina Błońska, opr. muz. Robert Michniewski
Zespół aktorski: Janina Błońska, Sebastian Kubica, Fryderyk Tatomir, Michał Truchan
1999 Le désir attrapé par la queue P. Picasso
reż. Janina Błońska
Zespół aktorski: Maria Błońska, Agnieszka Dudek, Maria Jaworska/ Rainer Schindler, Małgorzata Kornaś/Sabina Książek, Paweł Miedziński, Marcin Piotrowski, Anna Simoni/ Fryderyk Tatomir, Katarzyna Wrona
1999 Fragment de théâtre S. Beckett
reż. Janina Błońska
Zespół: Sebastian Kubica, Michał Truchan
2000 Balladyna — Goplo wg J. Słowackiego, w przekładzie W. Gasztowtta
reż. Janina Błońska, prac. muz. Małgorzata Kołodziej, Robert Michniewski
Zespół: Maria Błońska, Agnieszka Dudek, Sabina Książek, Katarzyna Wrona, Krzysztof Chowaniak, Sebastian Kubica, Paweł Miedziński, Marcin Piotrowski, Fryderyk Tatomir, Michał Truchan
2001 Cassandre homme de lettres i Gile amoureux (Parades) Jan Potocki
reż. Janina Błońska, oprac. muz. R. Michniewski i M. Kołodziej-_-Michniewska
Zespół: Maria Błońska, Agnieszka Dudek, Małgorzata Kołodziej, Sebastian Kubica, Robert Michniewski, Paweł Miedziński, Marcin Piotrowski, Jacek Sonik, Rainer Schindler, Fryderyk Tatomir, Katarzyna Wrona
2002 Les Pragmatistes St. I. Witkiewicz w przekładzie Alaina van Crugtena
reż. J. Błońska
Zespół: Maria Błońska, Agnieszka Mielniczek-Dudek, Anna Oparowska, Artur Krupnik, Sebastian Kubica, Marcin Piotrowski, Rainer Schindler/Krzysztof Chowaniak
2003 L’Aveugle J. Potocki
reż. J. Błońska
Zespół: Piotr Bartoszewicz, Czesław Bielecki, Barbara Błońska, Maria Błońska, Wiktoria Golik, Ksenia Hańce, Leszek Michałek, Robert Michniewski, Agnieszka Mielniczek-Dudek, Papa Samba Ndiaye, Anna Nowakowska, Anna Oparowska, Marcin Piotrowski, Monika Płonka, Karolina Tomsia
Zespół muzyczny: Piotr Bartoszewicz, Robert Michniewski
Cassandre démocrate (Parade) J. Potocki
reż. J. Błońska
Zespół: Maria Błońska, Krzysztof Chowaniak/Leszek Michałek, Artur Krupnik, Sebastian Kubica.
Z zespołem stale współpracuje Pierre Faulet (redakcja programów teatralnych, konsultacja językowa). Muzycznym opracowaniem spektakli zajmują się Robert Michniewski i Małgorzata Michniewska-Kołodziej, zaś stroną techniczną Marta Dżuła, Konrad Markiewicz i Tomasz Milewski. Teatr Entr’Acte odwiedził m.in: Belgię (Ličge, Bruksela), Francję (Paryż, Metz, Tuluza, Albi, Bordeaux, Orthez, Lyon, Nancy), Łotwę (Ryga), Maroko (Sidi Ifni), Tunezję (Monastir), Ukrainę (Kijów), Węgry (Debrecen).
